Odsetki: za zwłokę, ustawowe za opóźnienie oraz ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych. Koszty upomnienia i rekompensata za koszty odzyskiwania należności w jsfp

Szczególną uwagę poświęcimy transakcjom handlowym i wyjaśnimy, dlaczego jednostki sektora finansów publicznych (JSFP) nadal są zobowiązane naliczać odsetki ustawowe za opóźnienie oraz rekompensatę za koszty odzyskiwania należności, pomimo wyroku TSUE z dnia 13 stycznia 2022 r. (C-327/20). Przeanalizujemy odsetki od administracyjnych kar pieniężnych, które budzą wiele wątpliwości – w tym istotne zmiany w k.p.a., które weszły w życie 13 lipca 2025 r. Omówimy kwestie takie jak: zasady naliczania, precyzyjne zarachowanie wpłat, zaokrąglanie należności oraz udzielanie ulg w spłacie. Poruszymy również aspekty dotyczące pomocy publicznej, windykacji, przedawnienia i ewidencji, a także zagadnienia klasyfikacji budżetowej, sprawozdawczości, inwentaryzacji oraz dyscypliny finansów publicznych w kontekście ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.

Podczas zajęć prowadzący:

• Precyzyjnie wskaże, jakie odsetki nalicza się od podatków, opłat, niepodatkowych należności budżetowych oraz świadczeń pieniężnych o charakterze cywilnoprawnym.
• W sposób praktyczny omówi procedury dotyczące odsetek od niepodatkowych należności budżetowych, wskazując, kiedy naliczać odsetki za zwłokę, a kiedy odsetki ustawowe za opóźnienie. Całość zostanie poparta licznymi przykładami, obejmującymi m.in.: rentę planistyczną, opłatę adiacencką, opłatę za zajęcie pasa drogowego, opłaty za przedszkole oraz wyżywienie (w przedszkolu, szkole i żłobku), opłaty za czynności weterynaryjne, nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej, nienależnie pobrane dodatki mieszkaniowe, opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, administracyjne kary pieniężne, należności wynikające z decyzji nakładających obowiązek zapłaty kosztów związanych z usuwaniem i przechowywaniem pojazdów oraz koszty upomnienia.
• Wyjaśni zasady zaliczania wpłat w zależności od charakteru prawnego należności, przypadki nienaliczania odsetek oraz zasady ich zaokrąglania. Poruszy też kwestie udzielania ulg (w tym stanowiących pomoc publiczną) oraz windykacji i inwentaryzacji należności odsetkowych.
• Przedstawi problematykę przedawnienia odsetek. Wskaże, czy i kiedy można dochodzić przedawnionych należności oraz kiedy należy je odpisać z ksiąg rachunkowych.
• Odpowie na pytanie, czy administracyjne kary pieniężne, w tym naliczone od nich odsetki, podlegają dziedziczeniu.

• Przygotowanie do prawidłowego i zgodnego z prawem ustalania, naliczania, zarachowania, zaokrąglania, windykowania, przedawnienia, ewidencjonowania, klasyfikowania, inwentaryzowania oraz wykazywania w sprawozdawczości odsetek za zwłokę (opóźnienie) w zapłacie.
• Zdobycie wiedzy, która pozwoli wyeliminować błędy w naliczaniu odsetek oraz uniknąć odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
• Uzyskanie odpowiedzi na pytania:

• Jakie są rodzaje odsetek i jaka jest ich wysokość?
• Kiedy naliczamy, a kiedy nie naliczamy odsetek?
• Od kiedy i do kiedy naliczać odsetki?
• Jaki jest termin płatności należności?
• Kiedy dłużnik faktycznie wpłaca należność – data uznania, czy data obciążenia rachunku bankowego?
• Jak rozksięgowywać wpłaty na należność główną i odsetki?
• Czy i w jaki sposób zaokrąglać odsetki?
• Czy zasadę nienaliczania odsetek do kwoty 8,70 zł stosuje się odrębnie do każdej raty podatku, czy do sumy tych rat?
• Czy odsetki za zwłokę, jakie pozostają po rozliczeniu wpłaty podatnika, zaokrąglamy do pełnych złotych?
• Jak windykować należne odsetki?
• Czy zasadę rozliczania wpłat, określoną w art. 62 § 1 o. p., stosujemy do kwot wyegzekwowanych w trybie egzekucji administracyjnej lub pobranych przez inkasenta?
• Czy inkasent podatków może pobierać podatki przy wykorzystaniu terminala płatniczego?
• Jak udzielać ulg w odsetkach, w tym pomocy publicznej?
• Co znaczy „niedochodzenie należności”, o którym mowa w art. 58 ust. 6 i art. 59a ustawy o finansach publicznych?
• Kiedy strona umowy cywilnoprawnej jest konsumentem?
• Kiedy odsetki się przedawniają? Czy jednostka może wystąpić do sądu z roszczeniem o zapłatę odsetek przedawnionych od konsumenta?
• Jak liczyć termin przedawnienia w podatkach przy zastosowaniu środka egzekucyjnego, a jak przy ogłoszeniu upadłości?
• Co z odsetkami w przypadku śmierci podatnika? Czy śmierć dłużnika ma wpływ na sposób naliczania i dochodzenia odsetek?
• Jakie odsetki naliczać od opłaty za wyżywienie w żłobku, przedszkolu i szkole?
• Jakie odsetki naliczać od należności, wynikających z decyzji wydanej na podstawie art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt?
• Jakie odsetki naliczać od dochodów związanych z wyłączeniem z produkcji gruntów rolnych?
• Jakie odsetki naliczać od nieuregulowanych opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej?
• Jakie odsetki naliczać od nienależnie pobranych dodatków mieszkaniowych?
• Jak naliczać i rozliczać odsetki od należności ustalonych przez starostę powiatowego w decyzji wydanej na podstawie art. 130 a ust. 10 h Prawo o ruchu drogowym?
• Jakie odsetki naliczać od administracyjnych kar pieniężnych?
• Czy i kiedy do odsetek od administracyjnych kar pieniężnych możemy stosować przepisy działu III Op, w tym przepisy o zaokrąglaniu, proporcjonalnym rozliczaniu wpłat, czy nienaliczaniu odsetek do kwoty 8,70 zł?
• Czy jsfp mają obowiązek naliczać i dochodzić rekompensaty za koszty odzyskiwania należności?
• Jakie są zasady ustalania wysokości rekompensaty za koszty odzyskiwania należności?
• Czy należy naliczać odsetki od rekompensaty za koszty odzyskiwania należności?
• Czy termin przedawnienia należności cywilnoprawnej liczyć od daty wymagalności roszczenia, czy od daty ostatniej wpłaty dłużnika?
• Czy i jakie odsetki naliczać od niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym?
• Czy odsetki od niepodatkowych należności, w tym administracyjnych kar pieniężnych zaokrąglamy, rozliczamy proporcjonalnie, czy nie naliczamy ich, gdy nie przekraczają kwoty 8,70 zł?
• Jak i kiedy księgować odsetki?
• Jaką metodą i w jaki sposób inwentaryzować odsetki?
• Jak wykazywać odsetki w sprawozdawczości?
• W jakim paragrafie księgować odsetki, koszty upomnienia oraz rekompensatę za koszty odzyskiwania należności?
• Kiedy i jak dokonywać odpisu aktualizującego na należności z tytułu odsetek?
• Kiedy nieprawidłowe „postępowanie” z odsetkami może skutkować odpowiedzialnością za naruszenie dyscypliny finansów publicznych?
• Jaki wpływ na przedawnienie należności cywilnoprawnej mają procedury kontroli zarządczej i dlaczego mogą uchronić kierownika jednostki przed odpowiedzialnością za naruszenie dyscypliny finansów publicznych?
• Czy i w jakich sytuacjach istnieje obowiązek naliczania odsetek od należności, których termin płatności jeszcze nie upłynął?
• Czy przedawnione odsetki zawsze należy odpisać z ksiąg rachunkowych?

• Otrzymanie obszernych materiałów szkoleniowych, zawierających bogaty zbiór praktycznych przykładów, stanowiska RIO, Ministerstwa Finansów oraz aktualne orzecznictwo sądowe, ułatwiające rozstrzyganie spornych kwestii.

1. Podatek, opłata, niepodatkowa należność budżetowa, świadczenie cywilnoprawne - kwalifikacja rodzaju należności i jej wpływ na: wysokość i sposób naliczania odsetek, zarachowania wpłaty, umarzanie, zaokrąglanie, windykowanie, ewidencjonowanie, klasyfikowanie, inwentaryzowanie, przedawnienie oraz wykazywanie odsetek w sprawozdaniach.

2. Odsetki od świadczeń pieniężnych o charakterze cywilnoprawnym:

• Naliczanie odsetek. Prawo czy obowiązek?
• Odsetki: umowne, ustawowe, ustawowe za opóźnienie, maksymalne, ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych.
• Kiedy jednostka sektora finansów publicznych jest stroną transakcji handlowej?
• Kiedy umowa jest, a kiedy nie jest transakcją handlową? Przykłady.
• Czy umowy najmu, dzierżawy, dostaw wody, odprowadzania ścieków są transakcjami handlowymi?
• Terminy płatności w transakcjach handlowych.
• Czy jednostka może naliczać odsetki jeszcze przed upływem terminu płatności?
• Uwaga – obowiązek naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych oraz rekompensaty za koszty odzyskiwania należności, pomimo wyroku TSUE z dnia 13 stycznia 2022 r.!
• Kiedy przysługuje prawo do rekompensaty? Jak ustalać jej wysokość? Przykłady.
• Czy od niezapłaconej rekompensaty nalicza się odsetki, jakie i od kiedy? Przykłady, wyroki sądów.
• Co z odsetkami opiewającymi na drobne kwoty?
• Czy można zaokrąglać odsetki ustawowe za opóźnienie do pełnych złotych?
• Ustalenie terminu dokonania wpłaty.
• Zaliczanie wpłat na należność główną i odsetki.
• Umarzanie odsetek cywilnoprawnych oraz odraczanie i rozkładanie na raty.
• Obowiązek zmiany uchwały organu stanowiącego o zasadach udzielania ulg w należnościach cywilnoprawnych!
• Windykacja i przedawnienie odsetek cywilnoprawnych.
• Przedawnienie należności i odsetek od konsumenta – zasady postępowania. Przykłady.
• Procedury kontroli zarządczej w zakresie dochodzenia należności.

3. Odsetki z tytułu nieterminowego regulowania niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym:

• Interpretacja przepisu art. 67 ustawy o finansach publicznych – ustawy szczególne, ustawa o finansach publicznych, k.p.a., czy dział III o. p. Co pierwsze?
• Kiedy naliczać odsetki ustawowe za opóźnienie, a kiedy odsetki za zwłokę?
• Zasady udzielania ulg. Rozkładanie należności na raty. Uwaga na liczne pułapki!
• Zaliczanie wpłat na należność główną i odsetki.
• Czy możemy nie naliczać odsetek od niepodatkowych należności budżetowych do kwoty 8,70 zł?
• Czy odsetki od niepodatkowych należności budżetowych zaokrąglamy do pełnych złotych?
• Ustalanie terminu zapłaty należności.
• Windykacja i przedawnienie odsetek od niepodatkowych należności budżetowych.
• Wójt, burmistrz, prezydent jako wierzyciel. Czy kierownik jednostki może prowadzić windykację?
• Wyjaśnienia RIO, Ministerstwa Finansów, wyroki sądów, liczne przykłady.

4. Odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych:

• Zasady: wyliczania, nienaliczania i zaokrąglania odsetek, ustalania terminu dokonania wpłaty.
• Zaliczanie wpłat podatnika – art. 62 § 1 Ordynacji podatkowej. Przykłady, wyroki sądów.
• Czy odsetki, jakie pozostają po proporcjonalnym zaliczeniu wpłaty na podstawie art. 55 § 2 Ordynacji podatkowej należy zaokrąglać? Liczne przykłady.
• Jak uniknąć błędów w wyliczaniu odsetek? Kiedy nie naliczamy odsetek?
• Zasady umarzania odsetek za zwłokę oraz odraczania i rozkładania na raty.
• Kiedy odsetki wylicza podatnik, a kiedy organ podatkowy?
• Odsetki w wykazie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 pkt 2 lit. f ustawy o finansach publicznych.
• Windykacja odsetek od zaległości podatkowej.
• Przedawnienie odsetek od zaległości podatkowej. Zawieszenie i przerwanie biegu terminu przedawnienia – liczne przykłady.
• Ulgi w odsetkach, a pomoc publiczna.
• Rozkładanie na raty – zmiany w przepisach prawa, uchylenie art. 259 o. p.

5. Odsetki za zwłokę w zapłacie - procedury kontroli zarządczej.

6. Ewidencja księgowa odsetek – przypisy, odpisy, wycena, klasyfikacja budżetowa, ewidencja odsetek przedawnionych.

7. Odsetki w sprawozdawczości: budżetowej i z zakresu operacji finansowych.

8. Inwentaryzacja należności i zobowiązań odsetkowych:

• Kiedy potwierdzenie sald, a kiedy weryfikacja?
• Terminy przeprowadzenia inwentaryzacji.
• Zasady inwentaryzowania należności i zobowiązań odsetkowych.

9. Odsetki a dyscyplina finansów publicznych.

10. Odpowiedzi na pytania uczestników.

Kierownicy jsfp, skarbnicy, księgowi, pracownicy merytoryczni, odpowiedzialni za naliczanie świadczeń pieniężnych, osoby odpowiedzialne za windykowanie należności w jsfp, pracownicy sporządzający sprawozdania.

Specjalista i praktyk z zakresu prawa samorządowego, finansów publicznych, rachunkowości budżetowej, inwentaryzacji, odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, kontroli zarządczej i audytu. Doświadczony trener i wykładowca (ponad dwadzieścia lat pracy w jednostkach sektora finansów publicznych). Wieloletni skarbnik gminy (główny księgowy budżetu), były inspektor kontroli w Regionalnej Izbie Obrachunkowej, audytor wewnętrzny. Autor kilkudziesięciu publikacji, w tym książkowych, z zakresu finansów publicznych i rachunkowości.